Ný greining Samtaka iðnaðarins sýnir að aðeins 56% boðaðra opinberra útboða raungerðust á árunum 2022-2025. Fjárhæð raunútboða hjá þeim opinberu verkkaupum sem greiningin nær til, og taka þátt í árlegu Útboðsþingi SI, Samtaka innviðaverktaka og Mannvirkis – félags verktaka, hefur ítrekað verið undir boðuðum áformum. Árin 2022-2025 námu raunútboð 56% af áætluðum fjárhæðum, en raunfjárfesting í verklegum framkvæmdum 89% af áætlun. Munurinn beinir sjónum að leiðinni frá áformum til útboðs og þeim þáttum sem geta frestað, tafið eða fært verkefni á milli ára.
Helstu niðurstöður
- Aðeins 56% boðaðra útboða raungerðust. Á árunum 2022–2025 námu boðuð útboð 737,3 ma.kr. en raunútboð sömu aðila 416 ma.kr. Munurinn er 321 ma.kr. eða 56%. Áform um fjárfestingar raungerast frekar er áætlanir um útboð. Á árunum 2022–2025 námu boðaðar fjárfestingar 597,9 ma.kr. og raunfjárfesting 533,9 ma.kr., eða 89% af áformum. Skýringin á þessum mun á því hversu mikið raungerist af áformum um útboð og fjárfestingar liggur í því að fjárfesting ársins er að miklu leyti framhald verkefna sem þegar eru hafin. Útboð eru hins vegar háð því að undirbúningi, leyfisveitingum og ákvarðanatöku sé lokið – og það er einmitt þar sem áformin bresta.
- Ólíklegast að boðuð útboð standist hjá félögum í C-hluta ríkissjóðs. Uppsafnað fyrir árin 2022–2025 skiluðu sveitarfélögin og félög þeirra 94% boðaðra útboða og 88% áætlaðrar fjárfestingar, A-hluti ríkissjóðs 62% og 101%, en C-hluti aðeins 37% boðaðra útboða og 75% áætlaðrar fjárfestingar.
- Stærri verkum fylgir meiri óvissa. Ástæða þessa er að sveitarfélögin bjóða að jafnaði út mörg og smærri verk sem eru í samþykktri fjárhagsáætlun og krefjast ekki flókinna leyfisferla. Félög í C-hluta – Landsvirkjun, Landsnet og ISAVIA – standa á hinn bóginn í fáum og mjög stórum verkefnum þar sem leyfisveitingar, kærufrestir og undirbúningur ráða tímasetningu. Fyrir verktaka og aðra sem byggjaa áætlanir sínar á þessum tölum þýðir þetta að boðuð útboð C-hluta gefa mun veikari vísbendingu um verkefnastöðu komandi árs en boðuð útboð sveitarfélaga.
- Ófyrirsjáanleiki eykur kostnað. Í könnun Outcome fyrir SI meðal stjórnenda verktakafyrirtækja töldu 91% svarenda að ófyrirsjáanleiki auki kostnað í opinberum framkvæmdum. Stjórnendur segja að fyrirtæki þeirra gæti boðið nær 11% lægra í opinberar framkvæmdir ef fyrirsjáanleiki væri til staðar. Þetta er umtalsvert en heildarfjárfestingar í innviðum hins opinbera eru áætlaðar 221 milljarða króna í ár. 11% lækkun á þessum kostnaði væri því ríflega 24 milljarða króna sparnaður.
Hér er hægt að nálgast greiningu SI í heild sinni.
